विवेक केशरी प्रसाई, बिर्तामोड

भदौ ३० गते

“नेतृत्व गलत गर्दा पनि टुलुटुलु हेरेर बस्ने कार्यकर्ता, यात चरम अवसरवादी हुन यात दास हुन ।”
बि.पी. कोइरालाको यो भनाइ केवल एउटा राजनीतिक टिप्पणी मात्र होइन, यो कार्यकर्ताको चरित्र-परीक्षण गर्ने कडा कसौटी हो ।

मौनता: अपराध बराबर

राजनीतिमा नेतृत्वले गल्ती गर्दा कार्यकर्ताले बोल्न सक्ने साहस गुमाउँछ भने त्यो केवल व्यक्तिगत कमजोरी होइन, यो सामाजिक रोग हो । गलतलाई गलत भन्न सक्दैन भने त्यो मौनता आफैंमा एउटा अपराध हो । इतिहासले देखाएको छ -गलत नेतृत्वलाई समर्थन गर्ने मौन कार्यकर्ताले नै अधिनायकवादलाई जीवनदान दिएका छन् ।

अवसरवाद र दासता

बि.पी.ले भनेझैँ, दुई प्रकारका कार्यकर्ता यस्ता अवस्थामा मौन रहन्छन् ।

१. अवसरवादी: जसलाई केवल आफ्नो पद, सुविधा र स्वार्थ चाहिन्छ। नेतृत्वले जे गरे पनि, त्यो उसलाई गलत लाग्दैन, बरु त्यसैमा आफ्नो लाभ देख्छ।

२. दास: जसले सोचना र प्रश्न गर्ने क्षमता गुमाइसकेको छ । जसलाई नेतृत्वकै आदेश नै सत्य लाग्छ, जसका लागि आलोचना गर्नु ‘गद्दारी’ हुन्छ ।

यी दुवै प्रवृत्तिले संगठनलाई भित्रैदेखि खोक्रो बनाउँछन् ।

लोकतन्त्रमा कार्यकर्ताको भूमिका

लोकतन्त्रमा कार्यकर्ता केवल भीडको हिस्सा मात्र होइनन् । उनीहरू चेतनाको आवाज हुन् । कार्यकर्ताले गलत देख्दा आवाज उठाउनुपर्छ । नीतिगत गल्ती, भ्रष्टाचार वा दुरुपयोगलाई प्रश्न गर्नुपर्छ । यदि कार्यकर्ता नेतृत्वलाई प्रश्न गर्न डराउँछन् भने त्यो पार्टी लोकतान्त्रिक संगठन होइन, केवल आदेश पालन गर्ने सैन्य-दल बनेर सीमित हुन्छ ।

आजको सान्दर्भिकता

आजको नेपाली राजनीतिमा बि.पी. कोइरालाको यो भनाइ अझै चिर-सत्य भएर गुन्जिरहेछ । दलहरूमा अनुशासनको नाममा आलोचना दबाउने प्रचलन छ । नेताले जेसुकै गल्ती गरे पनि कार्यकर्ताले टुलुटुलु हेरेर बस्ने अवस्था छ ।

यसरी बनाइएको मौनताको संस्कारले भ्रष्टाचारलाई बढाएको छ, अवसरवादलाई प्रश्रय दिएको छ, र नीतिगत पतनलाई तेज बनाएको छ ।

अन्तिम विचार

नेतृत्वले गल्ती गर्छ, तर त्यसलाई सुधार्ने शक्ति कार्यकर्तामै हुन्छ । यदि कार्यकर्ताले मौनता रोजे भने नेतृत्व सर्वशक्तिमान हुन्छ, र पार्टी/संगठन दासत्वतिर धकेलिन्छ ।
त्यसैले बि.पी. कोइरालाको चेतावनी आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ –
गलतलाई गलत भन्न सक्ने हिम्मत नभएसम्म कार्यकर्ता वा त अवसरवादी हो, वा त दास हो ।