पराई घर नै तिम्रो घर हो
तिमीले भन्यौ
छोरी भएर जन्मिएपछि
अर्काको घर जानुपर्छ।
को हो नि त्यो ‘अर्को’?
आफूसँगै हुर्किंदै गरेको
सेती बाख्राको पाठीसँग
आँगनमा तीन बित्ता उफ्रिँदै
मैले भनेथेँ
“जान्नँ, ब्यारे!
अर्को न सर्को…”
तर मैले ‘मेरो’ भनेको समाजले,
मेरो मानेको संस्कारले
मेरै कुरा सुन्न तयार भएन।
र एक दिन
मेरै हो भनेको घरबाट
मलाई बिदाइ गर्ने निर्णय गर्यो।
जहाँ म
निस्फिक्री हाँस्थेँ,
दुःख पर्दा मन खोलेर रुन्थेँ,
जहाँ सबैलाई
‘मेरा’ भनेर चिन्थेँ
त्यो ‘मेरो’ पनि
मेरो रहेनछ।
मात्र एउटा भ्रम रहेछ।
घरछेउका देवता पनि
मेरै देउताजस्तै लाग्थे।
अर्घा पर्दा मै चाहिन्थ्यो
मेरा देउतालाई
कन्या कुमारीको हातको
चोखो पानी।
अन्ततः,
म मेरै देउताको पनि
रहेनछु।
जसरी जन्मघरले
एक दिन मलाई पराई बनायो,
सायद भगवानले पनि
मेरो लागि
कुनै स्थायी ठाउँ राखेनन्।
आमा,
तिमीले नै सिकायौ
“पराई घर नै तिम्रो घर हो।”
म विश्वास गरेर गएँ।
धुरीदेखि आँगनसम्म
आफ्नो सम्झेर हुर्केको घर,
आफ्नै हातले रंगाएका भित्ताहरू,
रातो माटोले लिपेको आँगन,
मेरै हो भनेर सम्हालेको संसार
सबै पछाडि छोडेर।
लाग्यो,
अब अर्को घर मेरो हुनेछ।
सेरोफेरो मेरो हुनेछ।
नातापाता मेरा हुनेछन्।
तर एक दिन
त्यहाँ पनि थाहा भयो
म त अर्काको घरबाट आएकी थिएँ।
यताकाले भने अर्को’,
उताकाले भने अर्को’।
छोरी हुन्छन् चाहिँ
कुन घरको?
म बोल्दा
सयौँ अर्थ लाग्यो,
नबोल्दा
कैयौँ अर्थ लाग्यो।
मेरो बोलीमाथि शंका भयो,
मेरो मौनतामाथि पनि।
एउटा बोल्छु,
सुन्नेले अर्को सुन्छ।
मायाले गरेको व्यवहारमा
अर्कै स्वार्थ खोजिन्छ,
निस्वार्थतामा पनि
अर्थ खोजिन्छ।
यो दोधारे जिन्दगीको
परिचय कसले दिने ?
अब छोरीले
कसैको घरको नाममा
आफ्नो परिचय खोज्नु छैन,
कसैको थरमा
आफ्नो अस्तित्वको अर्थ खोज्नु छैन।
जन्मघरले ‘पराई’ भने पनि,
पराई घरले ‘अर्काकी’ भने पनि,
अब आफूलाई
कसैको स्वीकृतिमा
परिभाषित गर्नु छैन।
आफ्नो नाम आफैं लेख्नु छ,
आफ्नो परिचय आफैं बनाउनु छ,
आफ्नो आकाश आफैं रोज्नु छ।
अब छोरी
कसैको सम्पत्ति होइन,
कसैको जिम्मेवारी होइन,
कसैको छायामा अडिएको
एउटा जीवन होइन।
उनी
आफ्नो श्रमकी मालिक,
आफ्नो निर्णयकी मालिक,
आफ्नो सपनाकी मालिक।
कवि रन्जना आत्रेय