विवेक केशरी प्रसाई बिर्तामोड

“झापामा नेपाली कांग्रेसले ल्याएको कुल मतभन्दा धेरै ठूलो कार्यकर्ता भेटघाट कार्यक्रम भयो” भन्ने कुरा सुन्दा धेरैले यसलाई ठूलो उपलब्धिको रूपमा हेर्न सक्छन् तर यसले एउटा गम्भीर प्रश्न पनि जन्माउँछ -यदि यति धेरै मानिस त्यो दलसँग थिए भने चुनावमा किन देखिएनन् ?

चुनाव लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा हो । सभामा ताली बजाउनु, नाराबाजी गर्नु, झण्डा बोकेर हिँड्नु र सामाजिक सञ्जालमा समर्थन जनाउनु एउटा कुरा हो; तर मतदान केन्द्रमा पुगेर मत हाल्नु अर्कै कुरा हो । इतिहासले बारम्बार देखाएको छ कि भीडले चुनाव जिताउँदैन, मतले जिताउँछ ।

यदि कुनै कार्यक्रममा कांग्रेसले झापामा प्राप्त गरेको कुल मतभन्दा धेरै मानिस उपस्थित थिए भने केही सम्भावना हुन सक्छन् । पहिलो, कार्यक्रममा आएका सबै व्यक्ति कांग्रेसका मतदाता थिएनन् । दोस्रो, मानिसहरू कार्यक्रम हेर्न, माहोल बुझ्न वा नेताहरूको भाषण सुन्न आएका हुन सक्छन् । तेस्रो, उपस्थित धेरै मानिस अन्य दलका समर्थक वा तटस्थ नागरिक पनि हुन सक्छन् । त्यसैले भीडलाई सिधै मतसँग बराबरी गर्न मिल्दैन ।

तर यदि आयोजकहरूले दाबी गरेजस्तै अधिकांश सहभागी आफ्नै कार्यकर्ता र समर्थक थिए भने प्रश्न अझ गम्भीर बन्छ । त्यति धेरै समर्थक हुँदा चुनावमा मत किन आएन ? के उम्मेदवार कमजोर थिए ? के पार्टीप्रति विश्वास घटेको थियो ? के मतदाता मतदान गर्न निस्किएनन् ? कि समर्थन केवल कार्यक्रमसम्म सीमित थियो ?

राजनीतिक दलहरूले प्रायः सभाको भीडलाई जनसमर्थनको प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गर्छन् । तर जनताले अब यस्ता दाबीलाई सजिलै स्वीकार गर्दैनन् । आजको मतदाता धेरै सचेत छ । उसले मञ्चमा देखिएको भीडभन्दा मतगणनामा निस्किएको परिणामलाई बढी विश्वास गर्छ । किनभने सभा आयोजना गर्न सकिन्छ, मानिसहरू ल्याउन सकिन्छ, माहोल बनाउन सकिन्छ; तर मतपेटिकाभित्र खसेको मतलाई कृत्रिम रूपमा सिर्जना गर्न सकिँदैन ।

त्यसैले जब कसैले भन्छ -“झापामा कांग्रेसले ल्याएको कुल मतभन्दा धेरै ठूलो कार्यकर्ता भेटघाट कार्यक्रम भयो”, तब मेरो मनमा तुरुन्तै अर्को प्रश्न आउँछ -“यदि त्यति धेरै मानिस साँच्चै समर्थक थिए भने, चुनावको दिन उनीहरू कहाँ थिए ?”

राजनीतिमा भीडले चर्चा दिन्छ, तर मतले सत्ता दिन्छ । भीडले समाचारको शीर्षक बनाउन सक्छ, तर मतले इतिहास लेख्छ । सभा-समारोहको उत्साह एक दिनको हुन सक्छ, तर मतदाताको निर्णय पाँच वर्षसम्म प्रभाव पार्ने शक्ति हो ।

त्यसैले कुनै पनि राजनीतिक कार्यक्रमको मूल्याङ्कन गर्दा भीडको आकारभन्दा पनि एउटा कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ -के त्यो भीड मतमा रूपान्तरण हुन सक्छ ? यदि सक्दैन भने त्यो केवल क्षणिक उत्साह हो । यदि सक्छ भने मात्र त्यो वास्तविक जनसमर्थन हो ।

अन्ततः, लोकतन्त्रमा अन्तिम फैसला मञ्चले होइन, मतपेटिकाले गर्छ । भीडले जितेको घोषणा गर्न सक्छ, तर मतले मात्र जित सुनिश्चित गर्छ । यही कारणले गर्दा कुनै पनि ठूलो कार्यक्रम देख्दा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रश्न अझै उही रहन्छ -“यति धेरै मानिस थिए भने, भोट किन आएन ?”